Khoahocthoidai.vn

Tục đánh bắt và phân chia lợi phẩm đầu xuân của người S'tiêng

07:16 | 30/01/2018

Tục đánh bắt và phân chia lợi phẩm đầu xuân của người S'tiêng
Việc phân chia lợi phẩm trong đánh bắt cá đầu xuân của người S’tiêng là một nét văn hóa độc đáo, nhân văn khi khai thác sản vật theo quan niệm “hạnh phúc là cùng được chia sẻ”.

Theo văn hóa truyền thống, người S’tiêng không có phong tục đón tết cổ truyền như người Kinh. Các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, lễ hội của người S’tiêng thường được gắn với các hoạt động nông nghiệp và các sự kiện vòng đời người. Các hoạt động này được tuân theo nguyên tắc của luật tục truyền thống (người S’tiêng gọi là bac ơm ađơm), tạo nên tính gắn kết cộng đồng rất cao trong xã hội. Một minh chứng thú vị cho tính cộng đồng sẽ được làm rõ qua việc phân chia lợi phẩm khi đánh bắt cá đầu xuân của người S’tiêng.

Người S’tiêng phân chia thời gian trong năm tương ứng với các sự kiện nông nghiệp của mùa vụ từ tháng 12 Dương lịch của năm trước đến tháng 11 dương lịch của năm sau. Sau khi thu hoạch lúa, lúa được cất giữ cẩn thận trong kho, khi tổ chức ăn mừng lúa mới, người S’tiêng mời ông bà, tổ tiên và các thần linh về dự. Hoạt động văn hóa này được xem là hoạt động lễ hội tiêu biểu đầu xuân mới. Ngoài hoạt động này, các hoạt động văn hóa liên quan đến cưới hỏi, cúng sức khỏe, mừng thọ, kết nghĩa, săn bắt, hái lượm lâm thổ sản và đánh bắt thủy sản…được diễn ra liên tục.

Do điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất, mùa khô được xem là mùa nông nhàn, mùa các con sông, con suối cạn nước, người S’tiêng bắt đầu đi đánh bắt thủy sản. Đoạn từ Thác Mơ đến cầu Đak Glung chính là nơi cộng đồng người S’tiêng ở Phước Long thường tổ chức thuốc cá. Hình thức để đánh bắt cá của người S’tiêng rất đa dạng: xúc cá, đặt nơm, thả lưới, chặn dòng nước để tát nước và bắt cá (chas) hoặc thuốc cá bằng vỏ cây, rễ cây…

Thuốc cá bằng rễ hoặc bằng vỏ cây (krâo ka u glêi) được sử dụng khá phổ biến với quy mô lớn và được chuẩn bị khá công phu của cả làng, hoặc nhiều làng hợp lực với đầy đủ thành phần, kể cả phụ nữ và trẻ em. Hoạt động này thường diễn ra từ một đến hai ngày. Ngày đầu tiên, những người đàn ông và trai tráng trong làng đi tìm rễ cây, vỏ cây thuốc (kos glêi), ngày thứ hai là ngày thuốc cá chính thức. Rễ cây hoặc vỏ cây được đập dập và được thả xuống nước, sau một thời gian ngắn những con cá say thuốc tự nổi lên mặt nước, dân làng thu gom về một mối. 

Số lượng cá thu được, một phần chia cho những người có công đi đào rễ cây thuốc, phần còn lại được chia đều cho tất cả những người cùng đi, kể cả trẻ em, phụ nữ và người già. Những người góa bụa, người đàn ông ốm đau, bệnh tật không đi cùng cũng được chia phần, kể cả trường hợp đứa trẻ nằm trong bụng mẹ cũng được chia phần như một người lớn. Người S’tiêng quan niệm rằng, việc phân chia như vậy, một mặt là để cầu may mắn cho họ, mặt khác chính là thể hiện tinh thần cộng đồng, đoàn kết, làm gương cho thế hệ sau noi theo.

 Việc phân chia lợi phẩm đánh bắt cá đầu xuân của người S’tiêng là một nét văn hóa độc đáo, nhân văn khi khai thác sản vật theo quan niệm “hạnh phúc là cùng được chia sẻ”. Hoạt động đánh bắt thủy sản không chỉ là hoạt động kinh tế, mà còn là hoạt động văn hóa quan trọng không thể thiếu vào mùa nông nhàn của cộng đồng người S’tiêng trong xã hội truyền thống. Đây là cơ hội trao truyền kinh nghiệm đánh bắt thủy sản và kinh nghiệm tương tác với tự nhiên, môi trường sống. Tính cộng đồng không chỉ được thể hiện qua việc phân chia lợi phẩm trong đánh bắt cá đầu xuân mà còn thể hiện khá rõ trong các hoạt động văn hóa của cộng đồng từ xưa đến nay.

Qua quá trình phát triển, cấu trúc xã hội truyền thống của người S’tiêng có sự thay đổi, nhưng trong tiến trình phát triển, song song với việc thực hiện tốt các chính sách của Đảng và Nhà nước, ý thức tính cộng đồng của người S’tiêng vẫn hiện hành trong các hoạt động văn hóa, xã hội, tôn giáo, tín ngưỡng. Đây là cơ sở của tinh thần tương thân, tương ái, nền tảng của tinh thần đoàn kết, phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đó là: “Bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giúp nhau cùng phát triển”.

Hòa trong không khí Xuân Mậu Tuất 2018, người anh em S’tiêng và cộng đồng các dân tộc tại tỉnh Bình Phước tiếp tục luôn sát cánh bên nhau bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và đồng hành cùng phát triển.

 

In bản tin

Các bài mới:

Các bài cũ hơn: