Khoahocthoidai.vn

Sự thay đổi địa giới hành chính tỉnh Bình Phước từ thời Pháp thuộc đến nay

09:00 | 17/01/2019

Sự thay đổi địa giới hành chính tỉnh Bình Phước từ thời Pháp thuộc đến nay
Tỉnh Bình Phước nằm trong khu vực miền Đông Nam Bộ, nối liền với Nam Tây Nguyên và là phần cuối của dãy Trường Sơn. Bình Phước có diện tích tự nhiên là 6.857,35km2, dân số gần 850.000 người. Từ khi hình thành đến nay vùng đất Bình Phước trải qua nhiều thay đổi về địa giới hành chính. Bài viết này chúng tôi xin trình bày quá trình thay đổi ấy qua ba giai đoạn: thời Pháp thuộc (1862 -1945), từ 1945-1975 và 1976 đến nay.

 

Bình Phước là nơi sinh sống của nhiều dân tộc khác nhau trong cộng đồng dân tộc Việt Nam, có 41 dân tộc anh em cùng sinh sống, nhưng đông nhất là người Kinh và Stiêng. Chủ nhân đầu tiên của vùng đất này là cư dân thuộc dân tộc thiểu số Stiêng, Mnông, Châu Ro, Châu Mạ, Tà Mun… Sang đầu thế kỷ XVII, vùng này dần dần du nạp những dân cư mới gồm người Kinh, người Khơ me, người Hoa. Phần đông người Việt không chịu nổi cảnh bóc lột của các thế lực phong kiến Trịnh - Nguyễn, đã rời bỏ quê hương vào đây tìm chốn nương thân. Họ cùng với cư dân bản địa khai hoang, khẩn đất chủ yếu ở các vùng ven sông Đồng Nai, sông Sài Gòn, dần dần mở rộng lên phía bắc Bình Phước. Từ khi nhà Nguyễn thực thi chính sách mở rộng bờ cõi xuống phía nam thì làn sóng người Việt di chuyển đến Bình Phước ngày càng nhiều (1).

1. Vùng đất Bình Phước ngày nay, thời các chúa Nguyễn thuộc địa phận tỉnh Gia Định, Dưới triều Nguyễn là một bộ phận của tỉnh Biên Hòa. Từ năm 1802 trở đi, nhà Nguyễn cho lập các trạm thu thuế ở vùng cao gọi là “thủ”. Năm 1838 nhà Nguyễn thành lập huyện Phước Bình. Huyện Phước Bình thuộc phủ Phước Long tỉnh Biên Hòa, một phần phía tây bắc của huyện Phước Bình thời đó là vùng đất thuộc tỉnh Bình Phước ngày nay. Năm 1865, Soái phủ Nam kỳ chia miền Đông thành 13 sở tham biện, vùng đất Bình Phước ngày nay, lúc bấy giờ thuộc Sở tham biện Thủ Dầu Một. Năm 1867, Bình Phước thuộc hạt Bình An, gồm 2 tổng: Quản Lợi và Cửu An. Năm 1871, hạt Bình An được đổi thành hạt Thủ Dầu Một, trực thuộc Soái phủ Sài Gòn. Hạt Biên Hòa gồm 16 tổng, trong đó bao gồm cả các tổng của huyện Phước Bình bị giải thể. Các tổng này tương ứng với địa bàn tỉnh Bình Phước ngày nay.

Từ năm 1871 đến năm 1887, Bình Phước thuộc tỉnh Thủ Dầu Một. Đến năm 1888 Thủ Dầu Một sáp nhập vào tỉnh Biên Hòa, năm 1892 thì tách trở lại. Nghị định ngày 3/1/1903 của thống đốc Nam Kỳ cho phép thành lập quận Hớn Quản. Đến năm 1905 đồn Bù Đốp cũng được thành lập. Năm 1910, Bình Phước gồm 6 tổng người thiểu số: Cửu An, Lộc Ninh, Phước Lễ, Quản Lợi, Thanh An, Minh Ngãi. Năm 1915, quận Bù Đốp được thành lập, năm 1926 sáp nhập vào Hớn Quản, nhưng đến năm 1928 lại được tách ra.

Theo niên giám Đông Dương năm 1925, Tường An, Hớn Quản và Bù Đốp là 3 trụ sở hành chính quan trọng của Thủ Dầu Một. Năm 1925, quận Phú Riềng được thành lập, đến năm 1927 đổi tên là quận Sông Bé. Năm 1933 sở lỵ Sông Bé đặt ở núi Bà Rá, và quận Sông Bé được đổi tên là quận Bà Rá. Năm 1938, tỉnh Thủ Dầu Một có 3 quận: Châu Thành, Bù Đốp và Hớn Quản. Hớn Quản và Bù Đốp thuộc địa giới hành chính tỉnh Bình Phước ngày nay. Quận Hớn Quản có 6 tổng: Quản Lợi, Cửu An, Tân Minh, Minh Ngãi, Thạnh An, Lộc Ninh. Quận Bù Đốp gồm 1 tổng là Phước Lễ. Từ năm 1941 đến năm 1943, Thủ Dầu Một được chia làm 4 quận, trong đó có quận Bù Đốp và Hớn Quản.

2. Từ năm 1945 đến năm 1954 địa giới hành chính trên địa bàn Bình Phước không có sự thay đổi nào đáng kể. Từ năm 1956 chính quyền Sài Gòn tiến hành một cuộc cải cách các đơn vị hành chính rộng khắp toàn miền. Sắc lệnh số 143-NV ngày 22/10/1956 của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa thiết lập 22 tỉnh trên địa bàn Nam Phần. Trong đó có hai tỉnh Bình Long và Phước Long, là tiền thân của tỉnh Bình Phước ngày nay. Nghị định số 172-NV ngày 19/5/1959 của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ấn định các đơn vị hành chính tỉnh Bình Long, tỉnh lỵ đặt tại Phước Bình, trên địa bàn nguyên là quận Bà Rá thuộc tỉnh Biên Hòa. Tỉnh Phước Long có 4 quận: Phước Bình, Bù Đốp, Phước Hòa và Đức Phong. Nghị định số 708-NV ngày 24/7/1961 giải thể quận Phú Hòa, thành lập quận mới Đôn Luân, đổi tên quận Bù Đốp thành quận Bố Đức. Từ đó tỉnh Phước Long có 4 quận: quận Bố Đức với 5 tổng 5 xã 22 ấp, quận lỵ đặt tại xã Phước Lục tổng Phước Lễ; quận Phước Bình với 3 tổng 4 xã 18 ấp, quận lỵ đặt tại xã Sơn Giang tổng Khun Narr; quận Đức Phong với 2 tổng 3 xã 5 ấp, quận lỵ đặt tại xã Bù Đăng tổng Bù Đăng; quận Đôn Luân với 4 tổng 5 xã 7 ấp, quận lỵ đặt tại Đồng Xoài. Sắc lệnh 131-NV ngày 6/7/1965 giải thể tỉnh Phước Thành, sáp nhập các quận vào các tỉnh lân cận. Theo sắc lệnh này, quận Phú Giáo được sáp nhập vào tỉnh Phước Long. Nghị định số 4 ngày 3/1/1957 của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ấn định các đơn vị hành chính tỉnh Bình Long, tỉnh lỵ đặt tại An Lộc trên địa bàn quận Hớn Quản của tỉnh Thủ Dầu Một cũ, có 2 quận: quận An Lộc có 36 xã với 118 ấp; quận Lộc Ninh có 18 xã với 95 ấp (2). Nghị định số 728-BNV/NC/8/NĐV ngày 13/6/1960 hợp nhất một số xã. Theo đó, quận An Lộc còn 21 xã, quận Lộc Ninh còn 10 xã. Nghị định số 222- BNV/NC/8/NĐ ngày 27/1/1964 thành lập mới quận Chơn Thành, gồm 12 xã (lấy 5 xã của quận An Lộc và 7 xã mới thành lập).

Về phía cách mạng, địa bàn tỉnh Bình Long và tỉnh Phước Long là khu vực an toàn cho 2 cơ quan đầu não là Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, mà Lộc Ninh được coi như thủ đô tạm thời. Từ năm 1972 đến năm 1975, theo hệ thống hành chính của chính quyền cách mạng, tỉnh Phước Long hợp nhất với tỉnh Bình Long thành tỉnh Bình Phước.

3. Sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc thắng lợi, do yêu cầu phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội và an ninh - quốc phòng, ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ra quyết định sáp nhập các tỉnh Thủ Dầu Một, Bình Phước và 3 xã An Bình, Bình An, Đông Hòa (thuộc huyện Thủ Đức) thành tỉnh Sông Bé.Tỉnh Sông Bé có các huyện Tân Uyên, Lái Thiêu, Dĩ An, Châu Thành, Bến Cát, Dầu Tiếng, Lộc Ninh, Hớn Quản, Chơn Thành, Bù Đốp, Đồng Xoài, Bù Đăng, Phước Bình, Phú Giáo. Quyết định số 55-CP ngày 11/3/1977 của Hội đồng Chính phủ hợp nhất 3 huyện Lộc Ninh, Chơn Thành, Hớn Quản thành huyện Bình Long; 3 huyện Bù Đốp, Phước Bình, Bù Đăng thành huyện Phước Long; 2 huyện Đồng Xoài và Phú Giáo thành huyện Đồng Phú. Đồng thời tách 4 xã của huyện Phú Giáo là Bình Mỹ, Tân Bình, Phước Hòa, Phú Hưng sáp nhập vào huyện Tân Uyên. Quyết định số 40-HĐBT ngày 9/4/1986 của Hội đồng Bộ trưởng lập thêm xã Đồng Nai trên cơ sở phần đất 2 xã Thọ Sơn và xã Đoàn Kết của huyện Phước Long. Quyết định số 112-HĐBT ngày 4-7-1988 tách xã Phú Riềng khỏi huyện Đồng Phú sáp nhập vào huyện Phước Long. Tách một số xã của huyện Phước Long thành lập huyện Bù Đăng. Quyết định số 34-CP ngày 9/2/1988 tách một số xã của huyện Bình Long và một số xã của huyện Phước Long để lập lại huyện Lộc Ninh.

Quốc hội khóa IX kỳ họp thứ 10 ngày 6/11/1996 quyết định chia tách một số tỉnh. Trong đó tỉnh Sông Bé được chia thành 2 tỉnh Bình Dương và Bình Phước. Tỉnh Bình Phước có 5 huyện: Bình Long, Phước Long, Lộc Ninh, Bù Đăng, Đồng Phú; với 64 xã, thị trấn. Ngày 1/9/1999, Chính phủ ban hành Nghị định số 90/NĐ-CP thành lập thị xã Đồng Xoài trên cơ sở các xã và thị trấn của huyện Đồng Phú. Ngày 20/1/2003, Chính phủ ra Nghị định số 17/NĐ-CP thành lập huyện Chơn Thành và huyện Bù Đốp trên cơ sở tách một số xã, thị trấn của huyện Bình Long và Lộc Ninh.

Ngày 1/11/2009, thành lập 2 thị xã Bình Long và Phước Long và tách một số xã của 2 huyện Bình Long, Phước Long thành lập 2 huyện mới là Bù Gia Mập và Hớn Quản. Tính đến năm 2010, Bình Phước gồm 7 huyện: Bù Đốp, Bù Đăng, Chơn Thành, Lộc Ninh, Đồng Phú, Bù Gia Mập, Hớn Quản; 99 xã, phường, thị trấn và 3 thị xã: Bình Long, Phước Long, Đồng Xoài. Đồng Xoài là trung tâm kinh tế văn hóa của tỉnh cách thành phố Hồ Chí Minh 110 km.

Có thể nói, việc tái lập tỉnh Bình Phước trên cơ sở tách tỉnh Sông Bé thành hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước là một quyết định hết sức đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta, phù hợp với nguyện vọng của cán bộ và mọi tầng lớp nhân dân trong tỉnh. Đây là cơ hội tốt để hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước phát triển những thế mạnh, những tiềm năng kinh tế - xã hội, thể hiện tốt khả năng vận dụng sáng tạo, linh hoạt và phù hợp những chủ trương, đường lối đổi mới đúng đắn của đảng vào tình hình thực tế địa phương. Đây là điều kiện tốt nhất để tập trung đầu tư phát triển có trọng điểm, có hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực, phù hợp đặc điểm từng vùng miền, từng đối tượng dân cư trong việc đẩy nhanh tiến độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi tỉnh mà sự phát triển nhanh trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội Bình Phước trong thời gian qua là một minh chứng.

In bản tin

Các bài mới:

Các bài cũ hơn: