Khoahocthoidai.vn

Ra Lý Sơn ăn tết

11:15 | 29/01/2018

Ra Lý Sơn ăn tết
Tôi có dịp trở lại Lý Sơn ăn tết. Có lẽ không riêng gì tôi, mà những người lớn tuổi một thời đã từng gắn bó với Lý Sơn luôn hoài niệm, trong lòng cứ buâng khuâng xúc cảm về những cái tết xa xưa, từ những ngày thơ trẻ. Từ ấy đến giờ, người dân Lý Sơn vẫn còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của cha ông để lại. Đến hẹn lại lên, khi tết đến xuân về nét đẹp ấy lại phô diễn thăng hoa trên hòn đảo này.

òn gần một tháng nửa mới đến tết Nguyên đán, vậy mà người dân ở đảo Lý Sơn đã bắt đầu chuẩn bị mọi thứ để chào đón năm mới. Người ta nói tết Nguyên đán ở Lý Sơn đến sớm và kéo dài hơn đất liền, điều này thật không sai. Bởi Lý Sơn hòn đảo tiền tiêu cách đất liền gần 20 hải lý, quê hương của Đội Hùng binh Hoàng Sa năm xưa trong lòng còn ẩn chứa nhiều giá trị văn hóa biển đảo, một vùng đất “linh thiêng hào hoa”, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro bất trắc bởi thiên nhiên, đất trời và biển cả. Bình thường nếu “trời yên biển lặng, thuận buồm xuôi gió”, từ Sa Kỳ đi Lý Sơn bằng tàu cao tốc, hiện tại chỉ mất trên dưới một giờ. Nhưng những năm 1960 về trước, người đi Lý Sơn bằng những chiếc thuyền chèo gắn buồm, khởi hành từ Sa Kỳ lúc mờ sáng, xế chiều mới đến nơi. Những ngày mưa bão, gió mùa đông bắc kéo về, muốn ra Lý Sơn chỉ nhìn qua khói sóng xa mờ, mà lòng dạ phập phồng như có lửa. Chính vì vậy mà người dân Lý Sơn bao đời nay vẫn giữ thói quen chuẩn bị tết sớm, phòng khi sóng gió trở trời ập về trên đảo.

Bây giờ nhớ lại, vào thời điểm những năm 1960 - 1965 của thế kỷ trước, khi những cơn gió mùa Đông bắc se se lạnh, kèm theo những cơn mưa cuối đông nhè nhẹ, dai dẳng kéo về, ở gành đá Cồn trên (thuộc xã Lý Vĩnh) những chiếc thuyền nan đi đánh bắt dài ngày ở ngư trường Hoàng Sa đã trở về co mình neo đậu san sát ở bến thuyền. Ruộng tỏi ngoài đồng người dân đã thu hoạch sớm chất thành đống ngoài sân, đi sâu vào từng ngõ xóm, đến đâu cũng dậy mùi thơm của hành, của tỏi, mùi của bánh ít lá gai ngào ngạt, tiếng lách tách của các lò rang nếp nổ, đâu đây mùi mắm nhỉ cá cơm, mắm trích, mắm mòi… mùi hương đặc trưng của đảo tỏa bay, hòa quyện vào không gian thơm lừng. Con đường đất nhỏ hẹp hai bên bờ xếp đá đen dẫn ra ruộng tỏi, ruộng hành vuông vứt đẹp đến nao lòng, những vạt cây ré bên đường đã trổ bông trắng xóa, những rẫy chuối trên Núi Thới Lới, Hòn Tai, Hòn Tiền ngả màu vàng nhạt… tất cả như báo hiệu: Tết Nguyên đán ở Lý Sơn đang về.

Phủ lớp cát chuẩn bị trồng tỏi trên đảo Lý Sơn

Chưa có một vùng đất nào mà người dân đến chính quyền chú tâm đến việc giữ gìn các phong tục tập quán, lễ thức, cúng tế, hội hè nơi đình làng, lăng xóm, tộc họ và trong mỗi gia đình… như ở Lý Sơn. Chính vì thế mà các giá trị văn hóa, lễ hội, trước - trong và sau tết nguyên đán ở đây được cộng đồng bảo tồn và phát huy khá tốt. Do ở xa đất liền, lại phụ thuộc vào thiên nhiên, đất trời… mà người dân Lý Sơn chuẩn bị lương thực, thực phẩm, bánh mứt, đường kẹo… phục vụ tết khá sớm. Tranh thủ trời êm, đầu tháng chạp hàng hóa được chuyển ra đảo, ngày ấy mỗi gia đình phải mua cho được vài chục ký nếp, nào là đường cát, đường đen… để làm bánh in, bánh nổ, heo thì vài ba nhà “đậu tay” mổ chung 1 con, thực đơn tết ngày ấy của người Lý Sơn cũng không cầu kỳ, chỉ có thịt heo luộc, heo thưng, đu đủ trộn, chả ram… Riêng món bánh ít lá gai “đặc sản” của đảo thì nhà nào cũng làm, có người gói “vài thiên” để ăn trong những ngày tết, còn dành cúng rằm tháng giêng. Ngoài ra còn có các món tỏi non làm gỏi, hành muối chua, các món ăn từ ốc, cá, mực… cũng được người dân chuẩn bị khá chu đáo.

Công việc được cho là quan trọng, chiếm nhiều thời gian công sức nhất đó là chuẩn bị và tổ chức các lễ hội. Ở Lý Sơn mùa xuân là mùa của lễ hội. Có hội làng, hội xóm, hội lân, lễ hội ở Vạn Chài. Ngoài lễ hội mang tính cộng đồng làng xã, còn có lễ hội mang tính chất phạm vi tộc họ, tiền hiền, hậu hiền. Phong tục cúng bái ông bà trong ba ngày tết ở mỗi gia đình được xem là nghi lễ không thể bỏ qua. Khi công việc ngoài đồng, trên biển đã tạm ổn, bắt đầu từ ngày 23 tháng chạp, gia đình nào trên đảo cũng cúng đưa ông Công, ông Táo về trời, dựng cây nêu đến hết rằm tháng giêng mới hạ. Trong sân đình, ngoài ngõ xóm đến các lăng tẩm, đền, điện… cờ hội bay phấp phới rạo rực trước gió xuân, những lời ca rộn ràng thăng hoa chúc tụng, xen lẫn điệu hò, điệu hát làm xao xuyến ngất ngây người đi trẩy hội.

 “Mùng bốn có hội đua ghe, đến khi mùng bảy chia phe dồi bòng”. Trong vô số lễ hội diễn ra ở Lý Sơn với nhiều hình thức tế tự, bắt đầu từ tháng chạp đến hết mùa xuân, trong đó có lễ hội đua thuyền diễn ra từ mùng 4 đến mùng 7 tết, Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa được tổ chức vào ngày 16/3 âm lịch hàng năm, được xem là 2 lễ hội khá quy mô thu hút nhiều người tham dự.

Đua thuyền trên đảo Lý Sơn
Đua thuyền trên đảo Lý Sơn

Lễ hội đua thuyền truyền thống ở Lý Sơn mang tính đặc thù và quy mô hơn tất cả hội đua thuyền nào tổ chức ở Quảng Ngãi, không chỉ về số lượng người xem, thời gian tổ chức kéo dài đến 4 ngày, mà còn thể hiện tính tự giác, tự nguyện khá cao. Tôi đã từng tham dự lễ hội đua thuyền ở Lý Sơn nhiều năm, điều mà ai cũng thấy: Dù thiên tai, mất mùa… dù đời sống của nhân dân khó khăn đến mấy, nhưng đến tết nhất thiết phải có đua thuyền. Ngoài việc tổ chức các nghi lễ cáo yết với tổ tiên, thần hoàng rất linh nghiêm, người dân Lý Sơn xem thuyền của làng mình như vật thiêng liêng, gắn liền với tín ngưỡng tâm linh. Từ trong sâu thẳm của lòng mình họ đặt niềm tin, ký thác bao điều ước nguyện, gởi gắm lòng thành kính vào những chiếc thuyền, cầu mong cho quốc thái dân an, đất trời mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bắt được nhiều cá nhiều tôm… Chính vì vậy, trong không gian lễ hội đua thuyền lúc nào cũng rộn ràng tiếng trống, tiếng chiêng, ốc u, tiếng reo hò cổ vũ nhiệt tình của cổ động viên, làm vang dậy cả một vùng biển đảo.

Ngoài lễ hội đua thuyền thu hút nhiều người tham dự, thì hội dồi bòng cũng là một trò chơi lôi cuốn nhiều thanh niên trai tráng trong làng tham gia. Đặc biệt là Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa, được tổ chức vào mùa xuân hàng năm. Đây là một nghi lễ mang tính chất tâm linh, tế sống những người trước khi đi Hoàng Sa làm nhiệm vụ, và tưởng nhớ những người con của đảo đi Hoàng Sa mà không bao giờ có cơ may trở về quê hương bổn kiểng. Thường trong ngày lễ linh thiêng này, ngoài những nghi thức tề tự ở tộc họ, ở làng, người dân còn được xem lễ hội đua thuyền, hát bội, lễ rước, múa lân, đặc biệt là xem nghi lễ thả thuyền xuống biển. Nhìn những chiếc thuyền lênh đênh thẳng tiến khơi xa, mà lòng ai cũng quặn thắt, bùi ngùi bi thương, khâm phục tinh thần dũng cảm, không tiếc máu xương của những chiến binh Hoàng Sa thuở trước, vâng lệnh triều đình tiến ra Biển đông, cắm mốc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, mà lòng càng tự hào, thêm yêu tổ quốc, yêu qúy biển đảo quê mình, ra sức dựng xây Lý Sơn hòn đảo tiền tiêu xinh đẹp ngày càng giàu mạnh.

Sau mấy ngày trên đảo, sáng nay, tôi rời Lý Sơn trở về đất liền, nhìn những con sóng reo vui xô bờ như tạm biệt đoàn người sắp xa đảo. Phía đông mặt trời đã bừng sáng một vùng chân mây ửng hồng, đoàn thuyền xa khơi đánh bắt đang lũ lượt về bến. Nhìn những “hùng binh” thời nay trên môi nở nụ cười rạng rỡ, trong tôi lại cháy lên một niềm hy vọng về một ngày không xa, Lý Sơn hứa hẹn sẽ là một điểm đến hấp dẫn, một địa chỉ du lịch biển đảo đầy tiềm năng.

 

In bản tin

Các bài mới:

Các bài cũ hơn: