Khoahocthoidai.vn

Phát hiện một loài thực vật dị dưỡng hiếm gặp ở Vườn Quốc gia Bù Gia Mập

15:59 | 25/05/2019

Phát hiện một loài thực vật dị dưỡng hiếm gặp ở Vườn Quốc gia Bù Gia Mập
(KHTĐ) - Một loài thực vật dị dưỡng có hình thái bên ngoài trông như những chiếc đèn lồng bé nhỏ của các cô tiên trong những câu chuyện cổ tích, có tên gọi là Tiết mi (Thismia tentaculata), lần đầu tiên được phát hiện phân bố tại Vườn quốc gia (VQG) Bù Gia Mập - tỉnh Bình Phước. 

Nằm trong khuôn khổ hoạt động giám sát đa dạng sinh học tại VQG Bù Gia Mập, vừa qua các cán bộ Phòng Khoa học và Hợp tác Quốc tế  - VQG Bù Gia Mập đã phát hiện 1 loài thực vật vô cùng hiếm gặp, chúng sinh sống trong lòng đất lấy dinh dưỡng từ các loài nấm và chỉ vươn lên khỏi mặt đất khi gặp điều kiện lý tưởng nhất, để làm nhiệm vụ duy trì nòi giống, đó là loài Tiết mi (tên khoa học Thismia tentaculata). 

Thismia tentaculata
Thismia tentaculata

Loài Thismia tentaculata thuộc chi Tiết Mi - Thismia, trước đây chúng được xếp trong họ Cỏ Cào Cào (Burmaniaceae), nhưng những dẫn liệu khoa học mới gần đây được các nhà khoa học đồng thuận tách chi này thành họ riêng gọi là họ Tiết mi (Thismiaceae). Các loài Thismia còn có đặc điểm rất kỳ lạ, chúng thuộc nhóm thực vật chuyên dùng Nấm làm nguồn dinh dưỡng thay vì sử dụng ánh nắng mặt trời để quang hợp. Trên thế giới có khoảng hơn 30 loài, Thismia  là những loài có phạm vi phân bố hẹp, số lượng loài ít, hiếm gặp, đặc biệt do hình thái quá nhỏ bé, sinh sống dưới mặt đất, phải đến khi gặp điều kiện thích hợp nhất mới chui lên trong thời gian rất ngắn để ra hoa, rồi sau đó lại ẩn xuống mặt đất trong vòng một vài năm, thậm chí đến hàng 100 năm sau mới lại chui lên mặt đất lần thứ hai, nên việc nghiên cứu loài này là vô cùng khó khăn. Ở Việt Nam trong những năm gần đây các nhà khoa học mới có những ghi nhận và có những nghiên cứu cơ bản về họ Tiết mi (Thismiaceae), đến nay mới chỉ phát hiện có 4 loài và mỗi loài chỉ phát hiện duy nhất một lần trên một khu vực.

Các cán bộ Phòng Khoa học và Hợp tác Quốc tế - VQG Bù Gia Mập phát hiện và ghi nhận được loài này tại tiểu khu 27, trên trạng thái rừng Lồ ô xen gỗ, ở độ cao 426m so với mực nước biển. 

Đặc điểm nhận dạng: có thân và rễ nhỏ, ngắn, rễ mọc thành chùm hướng về 3 phía, có màu trắng và chuyển dần sang màu xám; Thân màu trắng, cong keo như con sâu, cao khoảng 4 - 6cm, không có lá; Hoa  có 1 - 3 hoa, màu vàng  nhạt, chóp cánh hoa màu đo đỏ đục, đĩa tuyến mật màu vàng tươi. Bao hoa màu trắng tuyền; chóp của chỉ nhị có 2 răng, không có lông; mặt trong của ống tràng có nếp nhăn - lớp lông dày mịn, đan xen không đều và không có các vạch ngang; các thùy của núm nhị cái lõm nông.

Tình trạng và phân bố tại Việt Nam:

Theo các công bố khoa học thì 4 loài trên được phát hiện với số lượng rất ít, ngay cả việc các nhà khoa học đã mở rộng điều tra thêm những khu vực lân cận của vùng nhưng tuyệt nhiên không bắt gặp lại. Tại Khánh Sơn - Khánh Hòa chỉ ghi nhận và thu 3 mẫu duy nhất, tại Da Krông - Quảng Trị có 2 mẫu duy nhất; Trị An - Đồng Nai thu 01 mẫu; tại Đắk GLông - Đắk Nông có 4 mẫu. 

Cho đến nay tại VQG Bù Gia Mập, chỉ có 2 cá thể Thismia tentaculata được tìm thấy trong một phạm vi rất nhỏ, dù nhóm điều tra đã khảo sát khá nhiều ở những khu vực lân cận, cũng như quan sát rất tỉ mỉ ở các tuyến điều tra khác trên toàn lâm phần Vườn trong nhiều lần... Như vậy có thể thấy loài này rất hiếm và việc ghi nhận này là một may mắn của nhóm điều tra. Hiện nay 4 loài Thismia ở Việt Nam đang được các nhà nghiên cứu trong nước và ngoài nước đề xuất mức độ bảo tồn loài vào nhóm Nguy cấp trong Danh lục đỏ của thế giới (IUCN Red list) và Sách đỏ Việt Nam.

Với việc ghi nhận phân bố của loài Thismia tentaculata tại VQG Bù Gia Mập là vô cùng quan trọng đối với công tác nghiên cứu bảo tồn đa dạng sinh học, cũng như góp phần tích cực vào công cuộc bảo tồn thiên nhiên trên toàn thế giới nói chung. Ngoài ra nó còn góp phần to lớn chứng minh VQG Bù Gia Mập của tỉnh Bình Phước là một khu vực giàu tài nguyên thiên, có mức độ đa dạng sinh học rất cao… và những hoạt động điều tra, nghiên cứu tại đây đang đi đúng định hướng bảo tồn đang dạng sinh học, bảo tồn nguồn gen…, cũng như đáp ứng đúng vai trò quan trọng trong bảo vệ rừng đặc dụng, bảo vệ rừng phòng hộ đầu nguồn…, góp phần vào việc phát triển và ổn định dân sinh kinh tế xã hội nói chung. 

--------------------------------

* Tài liệu tham khảo:
1] Phạm Hoàng Hộ - Cây cỏ Việt Nam Nxb Trẻ 2001
2] Tạp chí khoa học - KHTN&CN, Đại học Quốc Gia Hà Nội; Tập 23, Số 4, năm 2007
3] Tạp chí Animal Taxonomy, năm 2007
4] Website: http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/view/phytotaxa.164.3.4
5] Website: http://nonghoc.com

In bản tin

Các bài mới:

Các bài cũ hơn: