Khoahocthoidai.vn

Câu chuyện giữa Bác Hồ và Luật sư Phan Anh

15:00 | 07/03/2019

Câu chuyện giữa Bác Hồ và Luật sư Phan Anh
Trong sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Bác Hồ, thơ ca chỉ chiếm một vị trí nhỏ, nhưng đã trở thành những viên ngọc quý trong kho tàng văn học Việt Nam. Những bài thơ của Bác đã đi sâu vào cuộc sống tình cảm của nhân dân ta, thành châm ngôn cho chúng ta hành động, thành sức mạnh cho chúng ta đấu tranh…

Trừ tập Nhật ký trong tù được viết tập trung trong một năm, những bài thơ khác của Bác đều được sáng tác rải rác từ năm 1941 đến 1969.

          Năm 1947, Hội đồng Chính phủ họp tại một ngôi đình ở vùng rừng núi Sơn Dương (Tuyên Quang) vào một buổi tối. Giữa sân đình, lửa củi bập bùng, sáng cả một vùng. Khi họp xong, các thành viên Chính phủ, các đại biểu cùng ăn ngô nướng, uống nước chè xanh. Trong khi đó, ở bản bên, bà con vừa săn được một con lợn rừng. Có người nói: “Ngày mai, ta có thức ăn tươi”. Sáng hôm sau, luật sư Phan Anh nhận được bài thơ của Bác Hồ làm đêm hôm qua, tả cảnh rừng Việt Bắc:

                                  Cảnh rừng Việt Bắc

                         Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay

                         Vượn hót, chim kêu suốt cả ngày.

                         Khách đến thì mời ngô nếp nướng.

                         Săn về thường chén thịt rừng quay.

                         Non xanh nước biếc tha hồ dạo.

                         Rượu ngọt, chè tươi mặc sức say.

                         Kháng chiến thành công ta trở lại,

                        Trăng xưa, hạc cũ với xuân này.

          Phong cảnh Việt Bắc hiện trong thơ Bác thật rộn ràng, tươi mát mà đậm đà tình nghĩa. Bức tranh phong cảnh Việt Bắc rộn ràng, tươi mát cũng đủ làm cho bài thơ bất hủ. Trong lịch sử văn học Việt Nam, đây là lần đầu tiên xuất hiện một bài thơ vẽ đúng phong cảnh Việt Bắc với tất cả tấm lòng quý mến và tự hào.

          Luật sư Phan Anh đã làm bài thơ họa, rồi gửi lên Bác:

                         Cảnh rừng càng biết lại càng hay

                        Khác cảnh phồn hoa sống mỗi ngày

                        Ngựa bước dồn câu, ta vẫn vững

                        Tầu bay hết nước, địch đành quay

                        Núi rừng cách mặt, tình thêm mặn

                        Thơ phú không men, ý vẫn say.

                        Hạc cũ, trăng xưa đâu đó tả

                        Ngày xuân tô điểm nước non này.

          Một lần khác, trên đường đi công tác, Bác nghỉ lại nhà một người dân. Luật sư Phan Anh và Bộ trưởng Bộ Tài chánh lúc bấy giờ là Lê Văn Hiến ngồi nhìn Bác ngủ trưa thật ngon lành. Sau đó ít hôm, luật sư Phan Anh nhận được thư của Bác, trong đó có bài thơ sau:

                                 Đêm khuya trong lúc quan hoài

                                 Lên câu thơ thẩn chờ ai họa vần:

                         Tiếng suối trong như tiếng hát xa

                         Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa.

                         Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

                         Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà

                         Nước nhà đương gặp lúc gay go

                         Trăm việc ngàn công đều phải lo

                         Giúp đỡ nhờ anh em gắng sức

                         Sức nhiều thắng lợi lại càng to.

          Ba câu thơ đầu bài thể hiện cốt cách nghệ sĩ của Bác, câu thứ tư thể hiện cốt cách cách mạng của Bác. Tổng hợp bốn câu đầu thể hiện phong thái ung dung tự chủ, cái bản lĩnh tuyệt vời của một lãnh tụ cách mạng vĩ đại. Đọc bài thơ này, người ta thấy Bác đang mải mê việc nước, quên cả thưởng thức cảnh đẹp. Cảnh đẹp nhắc, mới biết đã khuya mà Bác chưa ngủ, chưa ngủ vì lo bảo vệ cảnh đẹp gấm vóc nước nhà.

          Lại một lần nữa, luật sư Phan Anh có dịp họa thơ Bác:

                                           Họa vần xin gửi cho ai

                                 Đường xa sẻ tấm quan hoài nước non.

                          Quanh quanh dòng suối cảnh đường xa

                          Trời có trăng và núi có hoa

                          Trăng sáng bao la trời đất nước.

                          Hoa thơm phảng phất vị hương nhà

                          Nước nhà tuy gặp bước gay go

                          Lái vững, chèo dai ta chẳng lo

                          Vượt sóng dựng buồm, ta lựa gió

                          Thuận chiều, ta mở cánh buồm to.

        Mùa xuân năm 1948, Bác Hồ có viết bài thơ bằng chữ Hán:

                          Nguyệt thôi song vấn: thi thành vị ?

- Quân vụ nhưng mang vị tố thi.

Sơn lâu chung hưởng kinh thu mộng

Chính thị Liên khu báo tiệp thì.

Mãi đến Rằm tháng Giêng năm Nhâm Thìn (1952), vui mừng trước những thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, luật sư Phan Anh có gửi lên Bác Hồ một bài thơ bằng chữ Hán dưới đây, nhằm họa lại bài thơ nói trên của Bác:

                  Cổ phong nhất thị tác tân thi

                  Dục hướng sơn lâu báo tiệp thì

                  Khánh chúc nguyên tiêu hành cự lễ

                  Tân niên, tân nhật, tác tân thi.

Bài thơ được luật sư Phan Anh tạm dịch như sau:

                      Rừng xưa hái mấy vần thơ,

             Hướng về tướng phủ trong giờ tiệp loan.

                     Xuân về giữa lúc hân hoan,

             Núi sông vang khúc khải hoàn mừng xuân.

         Năm 1953, cuộc họp của Hội đồng Chính phủ diễn vào một đêm trăng đẹp trong khu rừng núi nên thơ, Bác Hồ cảm hứng, viết bài thơ bằng chữ Hán:

                           Song ngoại, nguyệt minh lung cổ thụ

                  Nguyệt di, thụ ảnh đáo song tiền

                  Quân cơ, quốc kế thương đàm liễu

                  Huề chẩm song bàng đối nguyệt miên.

         Sáng hôm sau, luật sư Phan Anh là người đầu tiên được Bác cho xem bài thơ trên, đã xin phép Bác được dịch ngay tại chỗ:

                         Ngoài sân, trăng sáng lồng cây

                  Trăng đưa bóng ngã, bóng cài bên song.

                        Việc quân, việc nước bàn xong

                  Bên song ôm gối, gối cùng trăng mơ !

Thật là kỳ diệu, hai bài thơ như một !

                  Bác Hồ làm thơ bằng chữ quốc ngữ là chính, nhưng cũng làm thơ bằng chữ Hán. Nhiều bài thơ chữ Hán của Bác, người đọc thật thú vị như được thưởng thức một bài thơ Đường tuyệt tác.

         Ngày 31-5-1946, Bác Hồ cùng Phái đoàn Việt Nam đi Pháp, trong lúc ngồi chờ ở sân bay Gia Lâm, ai cũng lo âu: Bác đi vắng, tình hình ở nhà sẽ ra sao ? Bác động viên, bảo luật sư Phan Anh: Chú có câu Kiều lẩy nào, đọc cho vui. Luật sư Phan Anh thưa có, rồi đọc luôn:

                        Trời mây ngàn dặm xa xôi

                  Sao cho trong ấm thì ngoài mới êm.

         Bác cười bảo: Chú nghĩ đúng ! Nội tình rất khó, nhưng chú yên tâm. Công việc của Chính phủ ở nhà, tôi đã giao cho cụ Huỳnh và chú Giáp.

        Cũng vào đầu năm 1953, cuối phiên họp Hội đồng Chính phủ bàn việc thuế, việc quân, việc dân, Bác “đột kích” luật sư Phan Anh: Chú Phan Anh đọc thơ nào ?  Luật sư Phan Anh xin phép Bác, đọc ngay:

                          Con cò lặn lội bờ sông

Thóc thuế gánh gồng, tiếng hát véo von

        Mấy lời Bác dạy sắt son

Mấy sông cũng lội, mấy ngàn cũng qua

       Diệt thù, giải phóng quê ta

Ấy là nghĩa nặng, ấy là tình sâu.

         Cả Hội đồng Chính phủ vỗ tay. Bác đọc tiếp hai câu kết luận hộ luật sư Phan Anh:

                        Đành lòng chờ đó ít lâu

                 Chầy ra thì cũng một năm vội gì.

        Lại vỗ tay. Bác đứng dậy, cầm chiếc áo khoác của mình đang vắt trên ghế, bước ra ngoài, rồi ngoảnh mặt lại Hội đồng Chính phủ đọc:

                        Nói rồi xách áo ra đi !

        Cả Hội đồng Chính phủ vỗ tay như sấm dậy. Một bài thơ hoàn chỉnh của cả luật sư Phan Anh và Bác mà như của một tác giả…

        Năm 1950, vợ luật sư Phan Anh ốm nặng, Bác gửi bài thơ dưới đây, chia sẻ nỗi lòng của người chồng ngóng trông tin vợ chữa bệnh nơi xa:

                  Điện thường tới, người chưa thấy tới

                  Bức rèm thưa từng dõi bóng dương

                  Bóng dương mấy lúc xuyên ngang

                  Lời sao mười hẹn chín thường đơn sai.

        Bài thơ chỉ có 4 câu, mà sao lay động lòng người đến vậy !

        Ngoài câu chuyện thơ giữa Bác Hồ và luật sư Phan Anh, một hôm,  trong khi nói chuyện với luật sư Phan Anh (1953), Bác hỏi: - Này chú Phan Anh, chú có biết, trong Tam tự kinh có câu gì ứng với việc khen thưởng gia đình có con đi lính không ?

        Luật sư Phan Anh thưa: Đó là câu: “Đậu yên sơn, hữu nghĩa phương giáo ngũ từ, danh câu dương”.

        Bác hỏi tiếp: - Chú có biết câu “không sợ ít mà sợ không đều, không sợ nghèo mà sợ không yên” xuất xứ từ đâu không ?

        - Thưa đó là câu “bất hoạn quả nhi hoạn bất quân, bất hoạn bần nhi hoạn bất an”.

Những câu hỏi của Bác vừa là để khảo sát trình độ Hán ngữ, vừa để “dạy”luật sư Phan Anh theo cách của Người.

In bản tin

Các bài mới:

Các bài cũ hơn: