Khoahocthoidai.vn

Các yếu tố tác động đến môi trường, khả năng cống hiến và sự phát triển của đội ngũ trí thức trong giai đoạn hiện nay

10:01 | 25/06/2018

Các yếu tố tác động đến môi trường, khả năng cống hiến và sự phát triển của đội ngũ trí thức trong giai đoạn hiện nay
Tình hình thế giới đang có những biến đổi hết sức nhanh chóng và diễn biến phức tạp; trong đó có những biến đổi liên quan đến vai trò, trách nhiệm của trí thức và định hướng xây dựng đội ngũ trí thức. Nhiều nhà nghiên cứu đã dự báo bốn xu hướng biến đổi chính tác động đến đội ngũ trí thức. Đó là:

Thứ nhất, sự tác động của đổi mới mô hình phát triển. Đây là vấn đề cấp bách xuất phát từ sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, khủng hoảng kinh tế xã hội và tàn phá môi trường của nền kinh tế thị trường. Đấu tranh cho tiến bộ xã hội, bảo vệ môi trường ngày càng sâu rộng tạo sức ép cho đổi mới mô hình phát triển. Chỉ có đổi mới mô hình phát triển mới chuyển quá trình tăng trưởng số lượng hiện nay sang quá trình tăng trưởng chất lượng để đạt hiệu quả cao hơn và đảm bảo phát triển bền vững. Đây là vấn đề sống còn đặt ra cho nền kinh tế thế giới, mô hình phát triển bền vững phải dựa trên nền tảng kinh tế tri thức. Nhu cầu đổi mới mô hình phát triển gắn liền với nhu cầu xây dựng đội ngũ trí thức ở tất cả các quốc gia.

Các trí thức, nhà sáng tạo tiêu biểu và các thạc sĩ, tiến sĩ tốt nghiệp loại xuất sắc chụp hình lưu niệm cùng lãnh đạo tỉnh
Các trí thức, nhà sáng tạo tiêu biểu và các thạc sĩ, tiến sĩ tốt nghiệp loại xuất sắc chụp hình lưu niệm cùng lãnh đạo tỉnh

Thứ hai, xu hướng mới trong khoa học công nghệ - sự thâm nhập vào nhau giữa khoa học tự nhiên, khoa học xã hội cả về tri thức, phương pháp, sử dụng thành tựu khoa học công nghệ ngày càng tác động mạnh vào khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo dần dần hình thành tri thức mới và người trí thức mới. Xu hướng này đang trở thành nền tảng của nền khoa học công nghệ mới của thế kỷ XXI của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và là nền tảng của định hướng phát triển bền vững kinh tế, văn hóa, xã hội. Trong xu hướng đó, xây dựng đội ngũ trí thức theo hướng “khoa học về con người” mới có thể phát huy được trí tuệ, vai trò của trí thức đóng góp to lớn vào phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Nếu không, đội ngũ trí thức sẽ chỉ là người làm công ăn lương, không phát huy được trí tuệ, trách nhiệm đối với sự phát triển của xã hội.

Thứ ba, xu hướng chuyển hướng giáo dục, nhất là giáo dục đại học đang là vấn đề sống còn đối với nhiều quốc gia. Giáo dục đại học gắn liền với đào tạo trí thức, vừa có chức năng vun trồng tài năng, vừa có chức năng phát hiện trí thức tài năng hướng tới hình thành lực lượng lao động trí óc trong mọi lĩnh vực; hình thành đội ngũ trí thức là những người tích hợp tiềm năng, trí tuệ của dân tộc và thời đại. Đồng thời sự chuyển hướng từ coi trọng trang bị kiến thức sang xu hướng coi trọng đào tạo về năng lực thực tiễn, phẩm chất đạo đức, kỹ năng của người học cũng là yếu tố chi phối đến đào tạo trí thức trong giai đoạn mới.

Thứ tư, những biến động trong quá trình phát triển của thế giới với những giá trị mới sẽ tác động đến nhân cách văn hóa của trí thức. Nhân cách văn hóa trí thức sẽ chịu tác động đồng thời của các nhân tố: nền kinh tế tri thức, khoa học công nghệ phát triển đến trình độ cao với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Nguồn lực phát triển quan trọng nhất là trí tuệ con người, chất xám sẽ chiếm tỷ trọng rất lớn trong cấu thành sản phẩm, xu hướng phát triển kinh tế xanh; toàn cầu hóa gắn với giải quyết các vấn đề toàn cầu; hệ thống cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin mạng ngày càng phổ cập mở thêm phạm vi để mỗi người thể hiện ý tưởng của bản thân. Các nhân tố đó tác động đến hình thành nhân cách văn hóa của trí thức ở mỗi nước và trên thế giới. Bốn xu hướng trên sẽ tác động mạnh mẽ đến phát triển đội ngũ trí thức ở tất cả các quốc gia trên thế giới.

Đất nước ta sau 32 năm đổi mới đang bước vào thời kỳ mới với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững để sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Để thực hiện mục tiêu trên, Đảng ta xác định cần tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng; cơ cấu lại nền kinh tế; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức; hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực; tăng cường tiềm lực và đẩy mạnh, phát triển, ứng dụng khoa học công nghệ; xây dựng, phát triển văn hóa, con người. Quản lý phát triển xã hội, thực hiện tiến bộ công bằng xã hội; quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu. Những mục tiêu, định hướng nêu trên tác động trực tiếp đến việc xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức ở Việt Nam. Đặc biệt, thời gian tới là thời kỳ Việt Nam thực hiện đầy đủ các cam kết trong cộng đồng ASEAN và WTO; tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, hội nhập quốc tế sâu rộng hơn so với giai đoạn trước. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư trên thế giới phát triển rất nhanh chóng tạo ra những ngành sản xuất mới, dịch vụ mới, sản phẩm mới với hàm lượng trí tuệ rất cao và nền kinh tế tri thức ngày càng phát triển đặt ra rất nhiều cơ hội, thách thức; đòi hỏi đội ngũ trí thức phải nỗ lực vượt bậc để tận dụng thời cơ, vượt qua thách thức; góp phần tích cực vào sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước.

Về dự báo xu hướng biến đổi nhân cách văn hóa trí thức ở Việt Nam: định hướng phát triển đất nước với mục tiêu sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tri thức, coi trọng đội ngũ trí thức, xem đó là nguồn lực quan trọng tạo sức mạnh cho đất nước đặt ra cho đội ngũ trí thức trách nhiệm phải có thay đổi để hoàn thành được sứ mệnh, chức năng xã hội của mình. Nhân tố tác động trực tiếp đến nhân cách văn hóa trí thức Việt Nam là việc xây dựng và thực thi các đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đối với trí thức. Nhân tố này liên quan chặt chẽ đến động cơ làm việc của trí thức. Chính sách đối với trí thức phải bảo đảm được phát huy nét đẹp của văn hóa truyền thống và đáp ứng được yêu cầu phát triển của thời đại. Với cách tiếp cận trên, dự báo xu hướng phát triển nhân cách văn hóa trí thức Việt Nam sẽ có những biến đổi về phẩm chất tư duy như tính sáng tạo, tính phản biện, khả năng dự báo… và các phẩm chất nhân cách cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp. Định hướng giá trị cá nhân - cộng đồng, giá trị dân tộc - nhân loại cũng sẽ tác động hình thành nhân cách văn hóa trí thức Việt Nam. Những xu hướng biến đổi nêu trên đòi hỏi Đảng, Nhà nước và tất cả các địa phương phải đổi mới chính sách đối với trí thức cho phù hợp với yêu cầu phát triển và hình thành nhân cách văn hóa trí thức Việt Nam trong giai đoạn mới.

Đối với tỉnh Bình Phước, sau 21 năm tái lập, tỉnh đã đạt được nhiều thành tựu, có nhiều đổi mới tạo nền tảng cho việc đẩy mạnh và nâng cao chất lượng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Với việc triển khai thực hiện các chương trình, dự án lớn của tỉnh sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, hiện nay tỉnh Bình Phước đang đứng trước những thách thức không nhỏ. Đó là, quy mô nền kinh tế của tỉnh còn nhỏ; tốc độ tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu ngân sách còn thấp; sản xuất công nghiệp, hoạt động thương mại, dịch vụ chưa tương xứng tiềm năng; công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn còn nhiều khó khăn, tăng trưởng của nền kinh tế tỉnh Bình Phước chưa đi vào chiều sâu chất lượng, chưa phát triển được nhiều ngành có giá trị gia tăng và hàm lượng chất xám cao ở cả ba lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ; khoa học công nghệ chưa thể hiện được vai trò quan trọng trong lực lượng sản xuất; một số đề tài nghiên cứu khoa học thiếu thiết thực, chưa thực sự xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, chưa đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện, chuẩn hóa các sản phẩm chủ lực, có thế mạnh của tỉnh Bình Phước. Cơ chế tài chính trong hoạt động nghiên cứu khoa học, trọng dụng, đãi ngộ cán bộ khoa học công nghệ còn bất cập. Cơ sở vật chất, phương tiện, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu, đội ngũ cán bộ quản lý khoa học công nghệ còn hạn chế; tiềm năng sáng tạo trong nhân dân chưa được phát huy đúng mức. Ứng dụng khoa học công nghệ vào phát triển kinh tế xã hội, đầu tư nghiên cứu đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp còn ở mức thấp. Quản lý tài nguyên, môi trường còn hạn chế. Các lĩnh vực văn hóa xã hội nhiều mặt yếu kém, chậm được khắc phục; nhất là trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, y tế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đào tạo nghề.

Tỉnh chưa có những giải pháp đột phá về trọng dụng, chế độ đãi ngộ xứng đáng để thu hút nhân tài bố trí vào những vị trí quan trọng, cần thiết trong hệ thống chính trị cũng như các ngành khoa học mũi nhọn mà tỉnh đang cần. Việc phát huy kết quả và nhân rộng các mô hình, sản phẩm, giải pháp có tính sáng tạo, tính hiệu quả trong Hội thi Sáng tạo kỹ thuật và ứng dụng các đề tài nghiên cứu khoa học chưa được quan tâm đúng mức.

Vai trò của đội ngũ trí thức trong hệ thống chính trị chưa được phát huy đồng bộ. Tỉnh cũng chưa ban hành được chính sách tạo sự đột phá trong phát triển; chính sách đầu tư có cải thiện nhưng chưa thực sự hấp dẫn. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh những năm gần đây giảm liên tục, có mặt giảm rất sâu.

Hiện nay Bình Phước đứng trước nhiều cơ hội mới cho sự phát triển, đồng thời cũng có nhiều thách thức, khó khăn. Là tỉnh tiếp giáp với Tây Nguyên; có đường biên giới dài tiếp giáp Vương quốc Campuchia; có tỷ trọng nông nghiệp cao trong cơ cấu kinh tế, công nghiệp - thương mại - dịch vụ phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, mặt bằng dân trí và trình độ khoa học công nghệ còn thấp so với khu vực và cả nước, sự phát triển của đội ngũ trí thức nói riêng, nguồn nhân lực của tỉnh nói chung chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Việc đẩy mạnh và nâng cao chất lượng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, triển khai nhiều chương trình, dự án lớn để thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội; đặc biệt là việc đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, nhất là ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, đời sống sẽ tác động rất mạnh và đặt ra yêu cầu, đòi hỏi cao đối với công tác xây dựng đội ngũ trí thức của tỉnh.

Vấn đề xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, việc tập hợp và khai thác, sử dụng trí thức một cách hiệu quả, giúp Bình Phước tiếp tục phát triển nhanh và bền vững là những vấn đề khó, vừa không thể nóng vội vừa không thể chậm trễ. Dự báo về sự tác động của các yếu tố ảnh hưởng và bản thân trí thức trong giai đoạn mới có thể giúp cho việc nhận diện tình hình và đề xuất các giải pháp để Bình Phước phát triển và sử dụng tốt nhất đội ngũ trí thức.

Lực lượng trí thức được thu hút và đào tạo trong những năm qua đã có thời gian tích lũy kinh nghiệm. Trí thức sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển của tỉnh; trực tiếp tham gia xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình, dự án lớn; phát huy trí tuệ và trách nhiệm trong thực hiện phản biện xã hội, góp phần đưa Bình Phước phát triển nhanh và bền vững.

Việc củng cố các tổ chức, tập hợp trí thức và từng bước thiết lập các diễn đàn phù hợp dành cho trí thức chắc chắn sẽ mang lại nhiều lợi ích trong việc khai thác trí tuệ và nhiệt huyết của trí thức, để trí thức tin tưởng và tâm huyết hiến kế xây dựng tỉnh nhà. Với sự đa dạng hóa các hoạt động của Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật, Câu lạc bộ Trí thức, Câu lạc bộ Nữ trí thức…đã định hình phương thức tập hợp trí thức khá phù hợp với điều kiện và tình hình trí thức của tỉnh. Theo đó, số lượng các hội viên trí thức chắc chắn sẽ tăng lên, chất lượng của trí thức trong tham gia hoạt động cũng sẽ thay đổi theo hướng tích cực. Tuy nhiên, nội dung và hình thức tập hợp trí thức vẫn là vấn đề phải vừa làm vừa rút kinh nghiệm, vẫn là thách thức không hề nhỏ trong việc hướng tới chất lượng hoạt động thật sự tốt và hấp dẫn để thu hút trí thức nhiệt tình tham gia.

 Sự cạnh tranh giữa các tỉnh, thành trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam sẽ tiếp tục gia tăng. Các tỉnh, thành có điều kiện phát triển trước sẽ ưu tiên phát triển các ngành nghề kỹ thuật cao; điều kiện sống và lao động, học tập tốt. Do đó, hiện tượng chảy máu chất xám sẽ tiếp tục xảy ra và sẽ xảy ra mạnh hơn nếu không có chính sách đủ mạnh, môi trường làm việc đủ tốt để thắng sức hút nguồn nhân lực chất lượng cao từ các tỉnh, thành; nhất là các tỉnh, thành lân cận như thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai…

Nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, chính quy bổ sung cho đội ngũ công chức, viên chức sẽ rất khó khăn trong bối cảnh sắp xếp lại tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị và tinh giản biên chế theo Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII. Do đó, trong giai đoạn sắp tới, chủ yếu vẫn phải rà soát, sàng lọc trong đội ngũ đã được đào tạo trước đây, cả tại chức và chính quy để sử dụng thật sự hợp lý. Với xu hướng thi tuyển chức danh lãnh đạo, quản lý trong tiến trình cải cách hành chính của cả nước, Bình Phước cũng sẽ phải tiến đến hình thức thi tuyển, thay vì áp dụng quy trình như hiện nay.

Tất cả những thách thức, khó khăn nêu trên đặt ra cho tỉnh Bình Phước nhiệm vụ phát huy vai trò của trí thức tham gia phát triển kinh tế xã hội. Đồng thời xây dựng đội ngũ trí thức đến năm 2030 phải đáp ứng yêu cầu thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Đó là yêu cầu khách quan và có tính cấp thiết trong xây dựng đội ngũ trí thức ở tỉnh Bình Phước trong giai đoạn cách mạng mới.

Về khả năng cống hiến của đội ngũ trí thức đối với sự phát triển của tỉnh Bình Phước trong giai đoạn mới, những trí thức là công chức, viên chức được đào tạo những năm qua sẽ tiếp tục khẳng định được năng lực, sẽ trở thành những nhà lãnh đạo, nhà quản lý ở tất cả các cấp, đặc biệt là ở các lĩnh vực, vị trí quan trọng. Sự ảnh hưởng của các trí thức này giữ vai trò rất quan trọng trong sự phát triển chung của tỉnh. Những trí thức giữ vị trí lãnh đạo chủ chốt không những là động lực cho sự phấn đấu của trí thức, phát triển trí tuệ cá nhân mà còn là người kích thích cho cộng đồng sự say mê tri thức, làm việc khoa học, tạo động lực phát triển trí tuệ xã hội.

Khả năng nghiên cứu khoa học của đội ngũ trí thức Bình Phước sẽ có những bước tiến bộ rõ nét. Trên đà phát triển đó, hoạt động nghiên cứu, sáng tạo có nhiều khả năng phát triển tốt. Cơ chế mới cho hoạt động nghiên cứu khoa học cũng sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho các nhà khoa học trong hoạt động sáng tạo. Đội ngũ nghiên cứu sẽ gia tăng về mặt số lượng nhờ sự dẫn dắt của các nhà nghiên cứu và nhà quản lý có kinh nghiệm. Đồng thời, chất lượng nghiên cứu sẽ tốt hơn, thiết thực hơn, khả năng ứng dụng cao hơn nhờ kinh nghiệm nghiên cứu tích lũy trong giai đoạn trước đây. Tuy nhiên, hướng nghiên cứu khoa học xã hội có thể “cạn nguồn”, cần được khuyến khích, gợi mở; hướng nghiên cứu khoa học kỹ thuật đang có đà phát triển tốt nhưng vẫn chưa sâu, cần có hợp tác của các chuyên gia để nghiên cứu chuyên sâu, thiết thực, trực tiếp phục vụ sản xuất và đời sống.

Nhóm trí thức ngoài khu vực công sẽ có những đóng góp ngày càng quan trọng hơn cho sự phát triển của tỉnh Bình Phước. Họ là những doanh nhân, những kỹ sư, những bác sĩ…làm việc tương đối độc lập, có tư duy phản biện và tiếng nói khoa học đáng được lắng nghe và trân trọng.

Với thuộc tính hoài nghi khoa học vốn có của mình, trí thức vẫn sẽ có sự dè dặt nhất định trong việc thể hiện mình trong khi chờ đợi một sự trọng dụng đúng mức. Hơn ai hết, trí thức rất tinh tế trong nhận biết thực chất việc trọng dụng nhân tài của tỉnh. Văn bản, chính sách hoặc những tuyên bố chỉ tạo ra được ấn tượng ban đầu nhưng khó có thể thuyết phục được trí thức. Điều thuyết phục nhất, tạo được niềm tin, khai thông sáng tạo và nhiệt huyết cho trí thức Bình Phước không gì khác hơn là thực tiễn sử dụng nhân lực, trọng dụng và đãi ngộ người tài của tỉnh nhà.

Hơn ai hết, trí thức rất tinh tế trong nhận biết thực chất việc trọng dụng nhân tài của tỉnh. Văn bản, chính sách hoặc những tuyên bố chỉ tạo ra được ấn tượng ban đầu nhưng khó có thể thuyết phục được trí thức.

In bản tin

Các bài cũ hơn: