Khoahocthoidai.vn

Các nhân tố tác động đến đội ngũ trí thức và công tác xây dựng đội ngũ trí thức ở tỉnh Bình Phước

12:29 | 23/09/2017

Các nhân tố tác động đến đội ngũ trí thức và công tác xây dựng đội ngũ  trí thức ở tỉnh Bình Phước
(KHTĐ) - Muốn xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế, các cấp uỷ đảng và chính quyền cần đánh giá, nhìn nhận một cách khách quan các nhân tố tác động đến đội ngũ trí thức và công tác xây dựng đội ngũ trí thức. Từ đó có các cơ chế, chính sách phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho trí thức phát huy được vai trò, trí tuệ trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và không ngừng nâng cao chất lượng công tác trí thức.

Qua thực tiễn công tác trí thức, chúng tôi cho rằng bốn nhân tố khách quan chủ yếu sau đây tác động nhiều đến trí thức và công tác trí thức ở tỉnh Bình Phước.

Một là, truyền thống văn hóa, lịch sử và điều kiện kinh tế xã hội

Ở Việt Nam, đội ngũ trí thức kế thừa truyền thống văn hóa, lịch sử vẻ vang của dân tộc. Nguồn gốc của trí thức chủ yếu xuất thân là con em nông dân, công nhân, hoặc được hình thành trong quá trình trí thức hóa giai cấp công nhân và nông dân. Đây là một đặc điểm riêng của đội ngũ trí thức Việt Nam so với giới trí thức của nhiều nước đã trải qua giai đoạn phát triển chủ nghĩa tư bản. Chỉ có một số rất ít trong đội ngũ trí thức được thừa hưởng truyền thống của các gia đình trí thức lâu đời. Đặc điểm đó đã tạo cho đội ngũ trí thức nước ta ý thức gắn bó sâu sắc với nhân dân lao động; thông cảm với người dân lao động và điều kiện khó khăn của đất nước; có ý thức, trách nhiệm trong việc xây dựng đất nước trở thành một quốc gia dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; tiến kịp sự phát triển của các nước trong khu vực và trên thế giới. Từ thực tiễn lịch sử cũng cho thấy, trí thức Việt Nam luôn gắn bó chặt chẽ với giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và nhân dân lao động trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.

Bình Phước là một tỉnh thuộc miền Đông Nam bộ, có 41 dân tộc anh em cùng chung sống, có đường biên giới tiếp giáp với Vương quốc Campuchia dài 260,433km. So với các vùng khác trên cả nước, Bình Phước được xem là một vùng đất trẻ. Khi thực dân Pháp đánh chiếm lục tỉnh Nam Kỳ (trong đó có vùng đất Bình Phước), chúng thiết lập ách cai trị, xây dựng đồn điền cao su, thực hiện công cuộc khai thác thuộc địa. Trước sự đàn áp, bóc lột và cai trị hà khắc của thực dân Pháp, sau đó là đế quốc Mỹ, đồng bào các dân tộc trong tỉnh đã anh dũng đứng lên đấu tranh đánh đuổi kẻ thù xâm lược. Người trước ngã, người sau nối bước, không sợ hy sinh, gian khổ, quân và dân Bình Phước đã ghi vào sử sách những dấu son chói lọi cùng với các địa danh không thể nào quên như Phú Riềng Đỏ, Căn cứ Tà Thiết, sóc Bom Bo…

Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975), Bình Phước bước vào thời kỳ mới, khắc phục hậu quả chiến tranh, xây dựng quê hương, cùng cả nước tiến lên chủ nghĩa xã hội. Trải qua nhiều lần tách, nhập về hành chính, đến ngày 1/1/1997, tỉnh Bình Phước được tái lập và đi vào hoạt động. Đến năm 2017, tỉnh Bình Phước có 11 huyện, thị với 3 thị xã là Đồng Xoài, Bình Long và Phước Long.

Nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có vị trí không xa thành phố Hồ Chí Minh - trung tâm kinh tế lớn nhất của cả nước và có cửa khẩu quốc tế thông thương với Campuchia, Bình Phước có rất nhiều cơ hội để phát triển thương mại, du lịch và xuất khẩu... Đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với trồng cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao như cao su, điều, cà phê, tiêu... đã tạo nên tiềm năng to lớn trong phát triển kinh tế của Bình Phước. Hướng tập trung vào phát triển cây công nghiệp đã góp phần nâng cao hiệu quả nông nghiệp và đem lại thành công cho công cuộc xóa đói, giảm nghèo ở địa phương, đời sống người dân ngày càng được cải thiện. Công nghiệp của tỉnh cũng đang từng bước phát triển với nhiều dự án lớn; hàng ngàn doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn đã đóng góp một phần đáng kể vào sự phát triển chung của tỉnh. Trải qua 20 năm xây dựng và phát triển, từ xuất phát điểm rất thấp về kinh tế, Bình Phước đang từng ngày đổi mới và vững bước đi lên trên con đường phát triển.

Với những đặc điểm về truyền thống cách mạng, lịch sử văn hóa và kinh tế xã hội nêu trên, Bình Phước đã thu hút nhiều lực lượng lao động và trí thức khắp nơi trên cả nước về sinh sống và lập nghiệp. Trí thức công tác trong các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể,… các công ty, xí nghiệp quốc doanh, tư nhân luôn tham gia tích cực vào công tác học tập, nghiên cứu và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Có thể thấy truyền thống lịch sử, văn hóa đã tác động hình thành nên đội ngũ trí thức ở Bình Phước với xuất thân từ nhiều dân tộc, nhiều tỉnh thành, vùng miền trên cả nước; tạo nên bản sắc văn hóa và nguồn nhân lực đa dạng trong thống nhất. Đó là đặc trưng riêng của Bình Phước so với nhiều tỉnh thành khác trong cả nước. Tuy nhiên, điều kiện lịch sử, kinh tế, văn hóa, xã hội ở tỉnh Bình Phước với đặc thù là một tỉnh miền núi, dân tộc, biên giới; trình độ khoa học công nghệ, trình độ dân trí còn thấp so với khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước nên môi trường để thu hút trí thức từ nơi khác về làm việc, môi trường để phát huy trí tuệ, vai trò của đội ngũ trí thức còn rất nhiều bất cập. Bình Phước không có lợi thế về thu hút, xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức so với các tỉnh, thành khác.

Hai là, sự phát triển của khoa học công nghệ, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và kinh tế tri thức.

Nước ta đang tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, trong điều kiện khoa học công nghệ phát triển rất nhanh chóng tác động đến toàn bộ hoạt động của đời sống xã hội, nhất là đối với hoạt động nghiên cứu, sáng tạo, chuyển giao, ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất, đời sống. Thực chất của đổi mới kinh tế ở nước ta là chuyển từ mô hình kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp sang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đã được Đảng ta xác định rõ trong Văn kiện Đại hội XII, đó là: “Nền kinh tế vận hành đầy đủ đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước. Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật; thị trường đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực phát triển, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường. Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công cụ, chính sách và các nguồn lực của nhà nước để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và bảo vệ môi trường; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển. Phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội.

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nêu trên là cơ sở hiện thực xã hội có tác động rất lớn đến sự phát triển về trí tuệ, nhân cách trí thức. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để mỗi trí thức hoàn thiện về trí tuệ, nhân cách, phẩm chất đạo đức, lối sống. Bên cạnh mặt tích cực, kinh tế thị trường cũng tạo ra nhiều tác động tiêu cực đến nhân cách của đội ngũ trí thức. Sự phân hóa giàu nghèo làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn xã hội; dễ nảy sinh tham nhũng, tội phạm, bạo lực; kích thích chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, lối sống chạy theo đồng tiền bất chấp đạo lý… Những tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường có mặt ngày càng trở nên nghiêm trọng.

Việc chuyển từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức, chuyển đổi từ nền kinh tế chủ yếu dựa vào vốn và tài nguyên thiên nhiên sang nền kinh tế chủ yếu dựa vào tri thức con người là nền kinh tế mà trong đó sản sinh ra, truyền bá và sử dụng tri thức như là động lực chủ yếu của sự tăng trưởng, tạo ra của cải, việc làm trong tất cả các ngành kinh tế. Sự xuất hiện và phát triển của kinh tế tri thức là một bước nhảy vọt về chất của lực lượng sản xuất và nền văn minh nhân loại. Tỷ trọng tri thức trong sản phẩm và trong tài sản quốc gia của các nước cũng ngày càng gia tăng. Vai trò cốt lõi là tri thức và công nghệ trong mối quan hệ hữu cơ với đội ngũ trí thức ngày càng có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc. Nhân tố này tác động sâu sắc đến đội ngũ trí thức Việt Nam nói chung và đội ngũ trí thức tỉnh Bình Phước nói riêng.

Ba là, đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước và các chủ trương, chính sách của địa phương

Đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách pháp luật của Nhà nước là nhân tố quan trọng góp phần quyết định đến việc phát huy vai trò, trí tuệ của đội ngũ trí thức; quyết định đến việc xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh hay yếu kém. Đây là những cơ sở pháp lý, cơ chế tạo ra môi trường, điều kiện thuận lợi cho trí thức nâng cao trình độ mọi mặt; phát huy dân chủ, tự do tư tưởng trong hoạt động nghiên cứu, sáng tạo và cống hiến hết mình cho sự nghiệp chung.

Đảng, Nhà nước và cấp ủy, chính quyền các địa phương cần có những chính sách đúng đắn, phù hợp với điều kiện thực tế trong từng thời kỳ để đoàn kết, tập hợp đông đảo đội ngũ trí thức, xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa trí thức với Đảng, với nhân dân, với sự nghiệp cách mạng. Đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật liên quan đến khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo, xây dựng đội ngũ trí thức với những quan điểm ngày càng tiến bộ sẽ luôn tác động mạnh mẽ đến việc xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức Việt Nam nói chung và trí thức ở tỉnh Bình Phước nói riêng.

Bốn là, môi trường, điều kiện làm việc và thu nhập

Trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế và phát triển nền kinh tế tri thức, việc tạo dựng môi trường để trí thức phát huy trí tuệ vai trò, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung có ý nghĩa rất quan trọng. Trí thức rất cần một môi trường làm việc dân chủ, công bằng, đoàn kết, trọng dụng nhân tài để yên tâm lao động sáng tạo, tạo ra nhiều sản phẩm trí tuệ có giá trị.

Môi trường, điều kiện làm việc, và thu nhập là những vấn đề thiết thực có tầm ảnh hưởng quan trọng đến việc cống hiến và phát huy tối đa vai trò, trí tuệ của trí thức trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, địa phương; đặc biệt là cách thức quản lý của lãnh đạo cơ quan, đơn vị cũng là những yếu tố tác động lớn đến tâm trạng, tư tưởng của trí thức. Các mối quan hệ đồng nghiệp tại nơi làm việc, cách thức phân công công việc của lãnh đạo cơ quan nơi công tác; việc đánh giá của lãnh đạo đối với hiệu quả làm việc của trí thức, sự động viên, cổ vũ về tinh thần có tác động rất lớn đến việc phát huy trí tuệ, vai trò của trí thức.

Môi trường, điều kiện làm việc và thu nhập là những nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến tâm tư, tình cảm, phát huy trí tuệ và hiệu quả cống hiến của trí thức.

Hội thảo khoa học "Xây dựng đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội tỉnh Bình Phước" do Liên hiệp các hội Khoa học và kỹ thuật tỉnh Bình Phước tổ chức

Bên cạnh những nhân tố khách quan như trên, các nhân tố chủ quan chủ yếu sau có ý nghĩa quyết định trong việc phát huy nội lực, tiềm năng của trí thức.

Một là, trình độ, kiến thức

Trong các nhân tố ảnh hưởng đến phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trước hết phải nói đến trình độ, kiến thức. Phần đông đội ngũ trí thức là những người được đào tạo qua nhà trường và qua thực tiễn xã hội. Môi trường giáo dục ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành tri thức, năng lực, nhân cách, phẩm chất của trí thức. Giáo dục và đào tạo phải không ngừng đổi mới và phát triển để đào tạo được một đội ngũ trí thức đông đảo có trình độ kiến thức đáp ứng được yêu cầu đổi mới của đất nước. Bước sang thời kỳ mới - thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển nền kinh tế tri thức trong xu thế khoa học, công nghệ đang phát triển như vũ bão trên thế giới, Việt Nam hội nhập ngày càng sâu và toàn diện thì yêu cầu đặt ra đối với trình độ kiến thức của trí thức trên mọi lĩnh vực ngày càng cao. Để phát huy được những mặt mạnh đã có của đội ngũ trí thức, khắc phục những hạn chế vươn lên ngang tầm với trình độ trí tuệ của nhân loại, trí thức phải không ngừng nghiên cứu, học tập nâng cao trình độ về mọi mặt.

Để đáp ứng nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với phát triển kinh tế tri thức, trí thức phải học tập, học thường xuyên, học suốt đời, không ngừng trau dồi kỹ năng, thường xuyên bổ túc, cập nhật kiến thức, chủ động theo kịp sự đổi mới, phát triển của khoa học công nghệ.

Có thể nói phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa chưa có tiền lệ trong lịch sử. Đi theo con đường này một mặt tránh được sự áp đặt của các nước có nền công nghiệp phát triển, mặt khác phải sáng tạo những bước đi, cách làm vừa nhanh chóng, vững chắc, vừa đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa. Chính vì lẽ đó đội ngũ trí thức không chỉ nâng cao trình độ, kiến thức mà còn phải gắn bó với nhân dân, giàu lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội; không ngừng lao động sáng tạo và rèn luyện cả về chuyên môn, thể lực và phẩm chất đạo đức.

Hai là, năng lực tư duy, sáng tạo

Bản chất hoạt động của trí thức là tư duy sáng tạo tri thức mới, nét nổi bật của hoạt động của đội ngũ trí thức là hướng đến sự sáng tạo. Chính vì vậy, năng lực tư duy, sáng tạo của trí thức là nhân tố chủ quan quyết định đến các giá trị vật chất, tinh thần do trí thức sáng tạo ra; quyết định đến chất lượng đội ngũ trí thức và vai trò, trí tuệ, sự đóng góp của đội ngũ trí thức trong phát triển kinh tế xã hội.

Ba là, ý thức trách nhiệm đối với sự phát triển của địa phương, đất nước

Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay đứng trước những cơ hội và thách thức rất lớn, đòi hỏi việc không ngừng phát huy ý thức trách nhiệm, ý chí của mọi người dân, đặc biệt là đội ngũ trí thức - những người có trách nhiệm đem tri thức và khả năng sáng tạo của mình góp phần thúc đẩy xã hội phát triển tiến bộ hơn. Sự nghiệp đổi mới ở Bình Phước nói riêng và cả nước nói chung đòi hỏi việc phát huy cao độ vai trò, ý thức trách nhiệm của đội ngũ trí thức, bởi đây là nhân tố chủ quan hết sức quan trọng góp phần quyết định chất lượng, hiệu quả của những giá trị vật chất, tinh thần do trí thức sáng tạo ra; quyết định chất lượng, hiệu quả của việc phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức ngang tầm nhiệm vụ trong giai đoạn mới đòi hỏi các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm liên quan phải nhận thức đầy đủ các cơ sở khoa học, cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và cơ sở thực tiễn của địa phương, đất nước; các nhân tố khách quan, chủ quan tác động đến trí thức và công tác xây dựng đội ngũ trí thức; yêu cầu, đòi hỏi của nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới. Từ đó đánh giá đúng thực trạng đội ngũ trí thức, công tác trí thức; nguyên nhân của những kết quả, hạn chế của đội ngũ trí thức và công tác xây dựng đội ngũ trí thức. Trên cơ sở đó, đề ra các nhiệm vụ, giải pháp phù hợp nhằm xây dựng đội ngũ trí thức phát triển mạnh cả về số lượng, nâng cao về chất lượng; phát huy được vai trò, trí tuệ của trí thức trên mọi lĩnh vực; góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước./.

In bản tin

Các bài mới:

Các bài cũ hơn: