Khoahocthoidai.vn

Ai là nhân vật liên quan đến quần thể văn hóa - tâm linh núi Bà Rá

08:10 | 26/01/2018

Ai là nhân vật liên quan đến quần thể văn hóa - tâm linh núi Bà Rá
(KHTĐ) - Đã từ lâu, Núi Bà Rá (Bơnâm Brah: núi thần) nằm trên địa bàn thị xã Phước Long, tỉnh Bình Phước không chỉ là một danh lam thắng cảnh nổi tiếng mà còn là một ngọn núi thiêng liên quan đến tâm linh, cội nguồn lịch sử, văn hóa của người S’tiêng. Yếu tố văn hóa, tâm linh, huyền thoại được gắn liền với các sự kiện đã hình thành nên quần thể văn hóa - tâm linh liên quan đến ngọn núi nổi tiếng này trong dân gian. Chính vì vậy, núi Bà Rá đã gắn liền với đời sống văn hóa tinh thần, trung tâm câu chuyện huyền thoại về vị thần đã có công trong việc hình thành và bảo vệ không gian núi Bà Rá. 

Vị thần gắn liền với Truyền thuyết ngọn núi Bà Rá

Xuôi theo dòng Truyền thuyết của người S’tiêng, địa bàn cư trú của người S’tiêng trải dài từ núi Bà Rá (Bơnâm Brah) của tỉnh Bình Phước đến núi Bà Đen (Bơnâm Mi Đen) thuộc tỉnh Tây Ninh. S’tiêng (Sdiêng) Yâu Nhứt - một vị thần đã xây dựng nên núi Bà Rá. Đó là một vị thần khổng lồ, bàn tay của vị thần biến những vạt núi thành rẫy, biến sắt thành bẫy, biến tre nứa thành cung tên. Cung tên của Ngài khiến con hổ không dám bước, con hươu không dám chạy, Ngài có sức mạnh kinh thiên động địa. Tương truyền Ngài Yâu Nhứt có hai người em gái rất xinh đẹp tên là Mijiêng và MiLơm rất giỏi dệt thổ cẩm, tảng đá lớn giữa chân núi Bà Rá nơi có đường cáp treo đi qua chính là nơi hai em gái vị thần ngồi dệt thổ cẩm.

Ngài đã đổ bảy gùi đất (poh sah tu) đắp nên núi Bà Rá. Trước khi chọn địa điểm để xây dựng nên núi Bà Rá, Yâu Nhứt đã đổ một gùi đất tại khu vực gần thôn An Lương, xã Long Giang, thị xã Phước Long ngày nay, người S’tiêng gọi núi đó là Bơnâm Kon Brah (núi con thần), còn gọi là Bơnâm Sah Tu (đất đựng trong gùi cũ, núi mọc bên suối Sah Tu). Lý do vị thần không tiếp tục đổ đất xây núi tại khu vực ban đầu đã chọn là do Ngài đo khoảng cách từ núi Bà Đen đến vị trí đổ đất ban đầu không đủ bảy cây gậy (poh toong bơr nos - cây gậy dùng thụt khi nấu canh thụt, tương đương bảy mét). Vì vậy nên chuyển vị trí và tiếp tục đổ đất xây nên núi Bà Rá ngày nay. Trong tín ngưỡng dân gian S’tiêng, con số bảy là con số may mắn, con số tâm linh, con số của sự phát triển. Phải chăng vì lý do đó mà vị thần này khi xây dựng núi đã đổ hết bảy gùi đất, chọn kích thước “bảy mét” để làm khoảng cách từ núi Bà Đen đến núi Bà Rá.

   Người S’tiêng Bu Dih (vùng Bình Long, Hớn Quản) thì cho rằng: ngày xưa vốn chỉ có một núi Bà Rá, nhưng do người em xinh đẹp hơn nên nhận được sự yêu quý của nhiều người hơn, người chị ghen tức và đuổi người em đi. Người em ra đi và chỉ mang theo một gùi đất, dọc đường cô dừng chân tại xã Phước An, huyện Hớn Quản, đất rơi rớt tạo thành núi Gió ngày nay (Bơnâm Roh). Người chị lấy cây gậy đo khoảng cách từ núi Bà Rá đến nơi ấy thấy vẫn gần, người chị lại tiếp tục đuổi em đi. Người em đi mãi đến tận Tây Ninh và xây dựng thành núi Bà Đen ngày nay. Như vậy, núi Bà Đen được hình thành sau núi Bà Rá và được đắp bởi bàn tay thần kỳ của em gái vị thần Sdiêng -Yâu Nhứt.

Còn theo quan niệm của người S’tiêng (vùng Phước Long cả Bù Gia Mập, Phú Riềng ngày nay) thì hai ngọn núi Bà Rá và Bà Đen là do cùng một vị thần đắp nên. Núi Bà Đen được xây dựng trước, núi Bà Rá được đắp nên sau.

Như vậy, dù là vị thần nào xây dựng, xây dựng trước hay sau, điều quan trọng là hai ngọn núi này gắn liền với quan niệm và tâm thức của người S’tiêng. Trở thành một câu chuyện không chỉ về nguồn gốc của danh lam thắng cảnh mà còn gắn với văn hóa của cộng đồng. Đây chính là những vấn đề liên quan đến yếu tố văn hóa, tâm linh, tính nhân văn cần được nghiên cứu để khi xây dựng công trình tâm linh trên núi Bà Rá, lựa chọn nhân vật tâm linh nào phù hợp với không gian văn hóa Bình Phước, đặc biệt phải gắn với văn hóa của dân tộc tại chỗ (kể cả trường hợp xây dựng công trình tôn giáo cũng nên có sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại).

Cần kết hợp phát triển kinh tế du lịch với bảo tồn văn hóa dân tộc

Nghị quyết 22/NQ-TW, ngày 27/11/1989 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách lớn phát triển kinh tế xã hội miền núi đã chỉ rõ: “Việc cụ thể hóa và tổ chức thực hiện những chủ trương, chính sách chung ở miền núi phải tính đầy đủ đến những đặc điểm về tự nhiên, lịch sử, kinh tế, xã hội, văn hóa, phong tục, tập quán của miền núi nói chung và của riêng từng vùng, từng dân tộc”.

Vì vậy, khi quy hoạch phát triển không gian văn hóa du lịch Bà Rá, cần khai thác các giá trị cảnh quan núi Bà Rá với truyền thuyết, văn hóa của người S’tiêng và các dân tộc khác. Cần kết hợp chặt chẽ các loại hình du lịch trên nền tảng của văn hóa, tâm linh, sinh thái, lịch sử của núi Bà Rá với các địa phương, tạo nên một mạng lưới du lịch đa dạng của tỉnh Bình Phước. Đây là một hướng phát triển phù hợp và bền vững cho lộ trình du lịch đối với những vùng đa dạng văn hóa tộc người như tỉnh Bình Phước.

Hy vong rằng, với lợi thế mà thiên nhiên đã ban tặng, một ngọn núi đầy huyền thoại gắn với lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm, công trình văn hóa tâm linh trên núi Bà Rá sẽ có giá trị thật to lớn để phát triển kinh tế du lịch bền vững cho Bình Phước và cho cả vùng Đông Nam Bộ của Việt Nam.

 

Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh Bình Phước

In bản tin

Các bài mới:

Các bài cũ hơn: